Thết Thanh minh.

Mưa phùn giăng lối, lướt qua những tán cây bên cạnh tòa thư viện cổ kính của Trường Đại học Hoa Quốc. Giữa làn mưa, mấy bạn sinh viên che ô bước đến, kính cẩn dâng những bó hoa tươi lên hàng bia đá và tượng đài của các bậc vĩ nhân.

“Thầy Trọng Ngô, nhà khoa học, nhà thám hiểm và nhà giáo dục lỗi lạc thế giới, người đặt viên gạch đầu tiên cho ngành địa chất hiện đại nước nhà.”

“Thầy Quyết Minh, Viện sĩ Học viện Khoa học, người khai phá và đặt nền móng cho sự nghiệp nghiên cứu, phát triển vũ khí hạt nhân của đất nước. Thầy cũng là người trực tiếp lãnh đạo và tham gia thử nghiệm quả tên lửa đầu tiên do nước ta chế tạo.”

“Thầy Kính Hoài, một trong những người đặt nền móng cho ngành khí động học hiện đại, người dẫn dắt các nghiên cứu quốc tế về hàng không vũ trụ và cơ học chất lưu. Tiểu hành tinh mang số hiệu 238567 đã được đặt theo tên thầy để tôn vinh vĩnh viễn.”

…

Cô cháu gái đứng bên cạnh khẽ đọc từng dòng chữ khắc trên bia đá, thanh âm nhỏ nhẹ đầy vẻ cung kính.

Cô nhìn những bức tượng bán thân trang nghiêm đang trầm mặc hướng tầm mắt ra xa, lòng ngập tràn niềm kính ngưỡng, rồi lại quay sang đỡ lấy người bà dì bên cạnh.

Bà dì tóc đã bạc phơ, gương mặt in hằn vết dấu thời gian nhưng vẫn không giấu nổi nét thanh tú thời trẻ. Bà lặng im dõi theo từng bức tượng, sâu trong đáy mắt như có ánh lệ nhạt nhòa lướt qua.

“Dì ơi, những người này đều là người quen của dì ạ?” Cô cháu gái không kìm được khẽ hỏi.

Dì đã ngoài tám mươi, vậy mà năm nào vào tiết Thanh minh, cụ cũng nhất định phải đến nơi này một chuyến. Theo thời gian, đôi chân của dì ngày một yếu đi, những cơn đau khớp gối hành hạ triền miên. Dẫu vậy, dì vẫn kiên trì vượt ngàn dặm xa xôi từ tỉnh miền Nam lặn lội về đây, bước từng bước run rẩy, tự tay đặt lên chân đài những đóa tử đinh hương thắm sắc.

Nghe cháu gái hỏi, cụ khẽ thở dài, trong ánh mắt thoáng hiện nét u buồn rồi gật đầu nhẹ.

“Những người này, ngày xưa dì đều biết cả. Thời đó thiếu thốn đủ đường, cơm không đủ ăn nhưng ai nấy vẫn thắt lưng buộc bụng làm nghiên cứu, dùng mẩu bút chì cụt để tính toán số liệu. Giá như hồi ấy...”

“Nếu cơ thể người đó không bị những chuỗi ngày đói khát và cường độ làm việc quá tải vắt kiệt sức lực, thì có lẽ, trên hàng bia đá này cũng sẽ có một vị trí dành cho người ấy.”

“Là ai thế ạ?”

Cụ nhẹ nhàng đặt bó tử đinh hương xuống trước đài tưởng niệm, ánh mắt như muốn ôm trọn, khắc sâu từng gương mặt thân thương vào tâm khảm, rồi tuyệt nhiên không nói thêm lời nào.

Tâm trí cụ như xuyên qua lớp bụi thời gian, lội ngược dòng ký ức về lại năm mươi năm trước. Nơi đó, có một cô gái trẻ tết tóc hai bên, đứng trước cửa tiệm ăn tập thể thuộc Học viện Khoa học Hoa Quốc, nụ cười rạng rỡ như ánh ban mai.

Và có một người đàn ông thanh tú khoác chiếc áo sơ mi trắng, đang ôm xấp bản vẽ bước nhanh về phía cô...

“Dì ơi, mưa nặng hạt rồi, chúng ta về thôi.” Cô cháu gái dìu cụ bước ra ngoài, ra khỏi cổng trường rồi lên xe rời đi.

“Ơ, kia là siêu thị kìa, chúng mình có vào mua gì không dì?”

“Con nhà ai mà lại để chạy ra giữa đường thế kia? Kìa dì, sao dì lại mở cửa xuống xe, dì định cứu đứa nhỏ sao?! Mau quay lại đi dì, xe cộ đông đúc nguy hiểm lắm!”

Cái nắng như đổ lửa thiêu đốt bãi hoang cằn cỗi, không khí hanh khô khiến cổ họng người ta muốn bốc cháy.

---